Die Laaste Totsiens
Toe ons jonk was,
het die lewe soos 'n lang somervakansie gevoel.
Ons het mekaar raakgeloop op troues, verjaarsdae,
familiebyeenkomste waar lag deur die vertrek gedans het
en kinders se stemme harder was as die musiek.
Ons het gegroet sonder om daaraan te dink.
"Ons sien mekaar weer."
Woorde wat so vanself gekom het
soos asem uit ons longe.
En gewoonlik was dit waar.
Nog 'n verjaarsdag.
Nog 'n troue.
Nog 'n Kersfees.
Nog 'n kans om te lag oor ou stories
wat al honderd keer vertel is.
Maar die jare het ongemerk verbygegly.
Die kinders het grootgeword.
Die hare het grys geword.
Die gesigte het lyne gekry
waar die tyd sy vingers laat rus het.
En stadig, amper ongemerk,
het die plekke waar ons mekaar ontmoet het, verander.
Minder troues.
Meer begrafnisse.
Meer swart klere as feesklere.
Meer trane as lag.
Nou staan ons langs oop grafte
en kyk na foto's van vriende
wat eens saam met ons om tafels gesit het.
Familie wat ook gegroet het met:
"Ons sien mekaar weer."
Maar hierdie keer het hulle nie teruggekom nie.
En elke keer as ons huis toe ry,
is die stilte in die motor 'n bietjie harder.
Want diep binne weet ons:
Eendag sal dit my naam wees.
Of dalk joune.
Ons weet net nie wanneer nie.
Daarom voel totsiens anders as jy ouer word.
Dis nie meer net 'n woord nie.
Dis 'n vraag.
'n Moontlikheid.
'n Onuitgesproke vrees.
Want elke drukkie dra nou die gewig van onsekerheid.
Elke handdruk fluister iets
wat niemand hardop wil sê nie.
Miskien is dit die laaste keer.
En soms weet ons dit.
Soms staan ons by die motor,
of by die lughawe,
of by die voordeur van 'n hospitaal.
Ons glimlag.
Ons waai.
Ons sê die gewone woorde.
Maar binne-in ons breek iets.
Want die hart besef wat die mond nie wil erken nie:
Hierdie kan die laaste keer wees
dat ek jou stem hoor.
Die laaste keer
dat ek jou hand voel.
Die laaste keer
dat ek jou vasdruk.
En dan draai ons weg
met trane wat niemand sien nie.
Nie trane van wanhoop nie.
Maar trane oor die kosbaarheid
van iemand wat nog hier is...
en dalk môre nie meer sal wees nie.
Miskien is dit die grootste hartseer van oudword:
Nie dat ons nader aan die einde kom nie,
maar dat ons al hoe meer mense agterlaat
op die pad daarheen.
En tog is daar iets mooi daarin.
Want wanneer ons uiteindelik leer
dat geen totsiens gewaarborg is om tydelik te wees nie,
dan leer ons ook om stadiger vas te hou.
Om langer te luister.
Om sagter lief te hê.
Om nog een keer te sê:
"Ek waardeer jou."
"Ek is lief vir jou."
"Ek is bly ek het jou geken."
Want niemand van ons weet
watter drukkie die laaste een sal wees nie.
Watter groet die laaste groet sal wees nie.
Watter totsiens vir ewig sal wees nie.
En daarom, my vriend,
as ons weer van mekaar af wegstap,
laat ons nie haastig groet nie.
Laat ons mekaar vashou
net 'n oomblik langer.
Want eendag sal een van ons wegstap...
en die ander een sal vir die res van sy lewe wens
hy het daardie laaste omhelsing
nog net 'n bietjie langer gehou.
Chris M. v/d Westhuizen '2026
The Final Goodbye
When we were young,
life felt like one long summer holiday.
We crossed paths at weddings, birthdays,
family gatherings where laughter danced through the room
and children's voices were louder than the music.
We said goodbye without giving it a thought.
"See you again."
Words that came as naturally
as breath from our lungs.
And usually, it was true.
Another birthday.
Another wedding.
Another Christmas.
Another chance to laugh at old stories
told a hundred times before.
But the years slipped by unnoticed.
The children grew up.
Hair turned grey.
Faces gained lines
where time let its fingers rest.
And slowly, almost imperceptibly,
the places where we met began to change.
Fewer weddings.
More funerals.
More black clothes than festive attire.
More tears than laughter.
Now we stand beside open graves
and look at photos of friends
who once sat with us around tables.
Family who also said goodbye with:
"See you again."
But this time, they didn't come back.
And every time we drive home,
the silence in the car is a little louder.
Because deep down we know:
One day it will be my name.
Or perhaps yours.
We just don't know when.
That is why goodbye feels different as you get older.
It is no longer just a word.
It is a question.
A possibility.
An unspoken fear.
Because every hug now carries the weight of uncertainty.
Every handshake whispers something
that no one wants to say out loud.
Perhaps this is the last time.
And sometimes, we know it.
Sometimes we stand by the car,
or at the airport,
or at the front door of a hospital.
We smile.
We wave.
We say the usual words.
But inside us, something breaks.
Because the heart realizes what the mouth refuses to admit:
This could be the last time
that I hear your voice.
The last time
that I feel your hand.
The last time
that I hold you close.
And then we turn away
with tears that nobody sees.
Not tears of despair,
but tears for the preciousness
of someone who is still here...
and might not be tomorrow.
Perhaps that is the greatest sorrow of growing old:
Not that we are moving closer to the end,
but that we leave more and more people behind
on the road toward it.
And yet, there is something beautiful in it.
Because when we finally learn
that no goodbye is guaranteed to be temporary,
then we also learn to hold on slower.
To listen longer.
To love more gently.
To say just one more time:
"I appreciate you."
"I love you."
"I'm glad I knew you."
Because none of us knows
which hug will be the last one.
Which greeting will be the final greeting.
Which goodbye will be forever.
And so, my friend,
as we walk away from each other once more,
let us not say goodbye in a hurry.
Let us hold each other
just a moment longer.
Because one day, one of us will walk away...
and the other will spend the rest of their life wishing
they had held that final embrace
just a little bit longer.
Chris M. v/d Westhuizen '2026 (Translated from Afrikaans)